Turystyczna Sieć Współpracy – klaster „SUWALSZCZYZNA-MAZURY”
Pobierz Flash Player aby wyświetlić baner.
Twórczość Ludowa
Rękodzieło i Tradycje
Przystanki Kulinarne
Jaćwingowie
Multimedia
Mazury

 
 


eAzymut
Strona Główna »  Jaćwingowie »  Jaćwingowie

Jaćwingowie

Jak podaje encyklopedia Wikipedia - w jednym zdaniu - Jaćwingowie to lud wymarły w XVI wieku, lud bałtycki blisko spokrewniony z Prusami i Litwinami, zamieszkujący Jaćwież (Sudowię).

Tereny Suwalszczyzny i Mazur Wschodnich porośnięte zwartą puszczą, stały się przedmiotem zasiedlenia już w IV w. p.n.e.. Przybyły tu znad Niemna i Mazur niewielkie grupy rodowe Bałtów Zachodnich - protoplastów Prusów i Jaćwingów.

Osadnictwo z tego okresu można nazwać wyspowym. Osiedla mieszkalne składały się z 5 - 8 domów ustawionych na drewnianych rusztowaniach w zarastających zatoczkach jezior. Osiedla obronne były natomiast usytułowane na wysokich wzgórzach, otoczone płotem palisadowym i chronione u podnóża osadami obronnymi lub przynajmniej jedną osadą obronną.

W początkach II w n.e. w okresie wpływów rzymskich (I - IV w. n.e.) nastąpił złoty wiek kultury Prusów i Jaćwingów. Objawiało się to masowym wytopem żelaza z rud darniowych (m.in. Osinki), używaniem broni i narzędzi żelaznych. W I i II w. zaczął funkcjonować BURSZTYNOWY SZLAK łączący Imperium Rzymskie z Sambią, Mazurami i Litwą. To wszystko wpłynęło na rozwój gospodarczy Jaćwieży. Rozwinęło się rolnictwo - hodowano: owce, bydło, świnie, tarpany, uprawiano: pszenicę, jęczmień, proso, żyto, groch. Rozwinęło się także rękodzielnictwo - tkactwo i przerób owczej wełny. Wyodrębniły się bogate rody, o czym świadczą znalezione w Szwajcarii (miejscowość pod Suwałkami) pochówki "książęce" wraz z ozdobami i bronią inkrustowaną srebrem. Z okresu II-IV w. n.e. na Suwalszczyźnie i wschodnich Mazurach rozpoznano ponad 20 cmentarzysk kurhanowych.

W czasie wędrówek ludów (V-VI w.) na tereny krainy jaćwingów wkroczyło nowe osadnictwo. Są to fale grup Bałtów uciekających pod naciskiem Słowian z Polesia i Nadnieprza. Zajmują oni Suwalszczyznę, a także wschodnią Litwę i Łotwę. Tworzy się wczesnośredniowieczna społeczność jaćwieska.
W VI i VII w. zaczyna się upowszechniać na tych terenach technika koła garncarskiego. Zmienia się również rytuał pogrzebowy. Powstają cmentarze typu "prudziskiego" tylko ze spalonymi szczątkami bez ozdób i broni.
W średniowieczu (VII-XIII w.) można mówić, iż ziemie jaćwieskie są społecznie i klasowo skrystalizowane. Podzielone na włości (kroniki XIII-wieczne wymieniają 15 włości jaćwieskich), z centrami administracyjno-gospodarczymi mieszczącymi się w obronnych grodachi dokonują silnego rozwoju gospodarczego. Wszystkich takich centrów było 80, w tym na ziemiach polskich 40. Liczbę ludności zamieszkującą Jaćwież w tym okresie ocenia się na około 50.000.

W połowie XIII w. nastąpiło zbliżenie Jaćwieży do książąt mazowieckich. Jaćwingowie zgodzili się na misje, nawet powołano biskupa Jaćwieży. Niestety działania chrystianizacyjne nie powiodły się. Jaćwież nie była wystarczająco zorganizowa, a poza tym nastepowały liczne spory kompetencyjne pomiędzy Polską i Rusią. W tym okresie również dotarła do ziem Bartów i Galindów (obecnie Mazur) posuwająca się od zachodu ekspancja krzyżacka. W latach 1248 -1255 ruszyły na Jaćwież wyprawy koalicyjne (polsko-rusko-krzyżackie). W pierwszej z nich padła siedziba kunigasa (księcia) Stekinta - Raj. Południowi Jaćwingowie uznali wówczas zwierzchność mazowiecko - ruską.

Walki o terytorium Jaćwieży Krzyżacy rozpoczęli na dobre w latach 1267-1277. W 1283 r. Krzyżacy przez 8 miesięcy oblegali najważniejszą twierdzę Jaćwingów (góra Zamkowa w Szurpiłach). Twierdza Cresmen-Szurpiły zdobyta została dzięki zdradzie kilku wojowników jaćwieskich. Tu dokonał się koniec Jaćwieży. Gród nie został odbudowany. Kto przeżył uciekł. Pojmani zostali wysiedleni i odesłani na Sambię.

Resztki Jaćwingów podporządkowały się władzom krzyżackim i powoli traciły swą odrębność kulturową i językową. Istnieją prawdopodobne przypuszczenia iż takimi byli Wigranie - mieszkańcy jednej z wysp na jeziorze Wigry. Zostali oni wysiedleni dopiero w pierwszej połowie XV w. gdy rozpoczęto budowę myśliwskiego dworu królewskiego. Spuścizną po nich są przetrwałe do dziś i funkcjonujące nazwy miejscowości i jezior, a także nazwisk- m.in.: Gatne, Zelwa, Gremzdy, Pierty, Turtul, Wigry, Waraksa, Kardel, Biłda, Gorlo. W tym czasie (XIV - XV w.), o ziemie Jaćwieży trwały walki pomiedzy Krzyżakami i Litwinami. W 1422 roku, 27 września Zakon Krzyżacki i Litwa zawarły pokój nad jeziorem Melno (obecnie Mełno). Ustalono wtedy granicę, która jako polsko-niemiecka przetrwała do wybuchu II-giej wojny światowej.






 

 

  Strony internetowe ONAVI